Blog

„Joika”

(Od)cienie sukcesu

Grupy Wiekowe

Zagadnienia edukacyjne

„Joikę” trudno potraktować jako kolejny film o pasji i determinacji, które prowadzą do wielkiego sukcesu (choć w tym streszczeniu fabuły pozornie wszystko się zgadza). O ile jednak wiele filmowych opowieści prezentujących wyboistą drogę do sławy zapewnia widzowi rodzaj kompensacji, dzięki któremu łatwo uwierzyć, że „było warto” ponosić wszelkie trudy, o tyle „Joika” pozostawia nas z poczuciem ostrej ambiwalencji.

Ambiwalencja ta jest oczywiście artystycznym walorem filmu, który unika dosłowności i łatwych odpowiedzi na trudne pytania. Wiąże się też z genezą samej historii – „Joika” jest bowiem oparta na faktach, a fakty – jak samo życie – bywają niejednoznaczne. Wytrawni wielbiciele kina z pewnością docenią ciemny i surowy rys opowieści o Joy. Brak znieczulenia w tych momentach historii, kiedy prawda okazuje się wyjątkowo bolesna. Ale też: przepiękną choreografię, porywające sceny tańca i świetne role pierwszoplanowych aktorek – Diane Kruger i Talii Ryder. Film z pewnością warto obejrzeć.

Czy jednak „Joika” to opowieść, którą można potraktować jako narzędzie edukacyjne? I tak, i nie. Tak – jeśli film opatrzymy komentarzem. Jeśli seans będzie wstępem do poważnej rozmowy. Nie – jeśli pozwolimy uczniom uwierzyć w to, w co wierzyła filmowa Joy – i co faktycznie doprowadziło ją na szczyt – że za sukces warto zapłacić każdą cenę. Że pasja jest najważniejsza.

Zobacz zwiastun filmu „Joika”

Historia o człowieku

Z edukacyjnego punktu widzenia najlepiej byłoby myśleć o „Joice” jako o filmie biograficznym (którym jest – po części). Pozwoli to wyzwolić się z traktowania fabuły jako narzędzia do wspierania pożądanych postaw. Jeśli spojrzymy na główną bohaterkę jako na człowieka – który szuka własnej drogi, stawia sobie ambitne cele i jest gotów, by poświęcić dla nich siebie – będzie łatwiej rozmawiać o wyborach Joy. Będzie łatwiej całą opowieść zuniwersalizować (a trudniej – zmitologizować) i umieścić ją w pewnym kontekście. Bo postawa tancerki aż się prosi o to, aby ją porównać do sytuacji innych bohaterów, którzy pragnęli osiągnąć wielkie cele. Kto z nich poświęcił dla marzenia najwięcej? I co ważniejsze – czyje marzenie było tego warte? Don Kichota? Frodo Bagginsa? Konrada Wallenroda?

Siła i odwaga

Joy, którą poznajemy na początku filmu, to pełna życia nastolatka z Teksasu. Jej wielką pasją jest taniec. Otoczona wspierającą rodziną, rozwija swoje zainteresowania i pozornie niewiele różni się od swoich rówieśniczek. Kiedy zostaje przyjęta do Moskiewskiej Akademii Baletu Bolszoj, gdzie ma pracować pod okiem legendy tańca – Tatyany Volkovej, wydaje się szczęśliwa i podekscytowana. Marzenie prowadzi więc Joy do aktu odwagi. Do rozłąki z bliskimi, wyjazdu do nieznanego kraju, spotkania z zupełnie obcą kulturą. W tym momencie filmu widz zastanawia się jedynie, czy amerykańska nastolatka, wychowana w atmosferze swobody i wolności będzie zdolna zaakceptować dyscyplinę charakterystyczną dla rosyjskich szkół artystycznych, gdzie panują hierarchia i rygor, a uczniom stawia się twarde wymagania…

Kadr z filmu „Joika”, reż. James Napier Robertson, USA, Nowa Zelandia, Polska 2023, dystrybucja Madness

Walczyć czy rezygnować?

Dalsze losy Joy wskazują jednak, że za zaangażowaniem młodej dziewczyny stoi nie tyle chyba samo marzenie, ile pewna, zastanawiająca nieustępliwość. Że w jej uporze, by wytrwać w najtrudniejszych warunkach, czai się coś groźnego. Scena, w której wycieńczona, lekceważona przez koleżanki i nauczycieli Joy spotka się w Moskwie z rodzicami i odmawia wspólnego powrotu do domu, jest jednym z kluczowych momentów filmu. Uświadamia widzowi, że determinacja baletnicy ma niewiele wspólnego ze zdrowym rozsądkiem. Wątek ten przywodzi na myśl dylematy, które podejmuje się często w rozmowach o alpinistach, którzy decydują się na kontynuowanie wspinaczki mimo widocznych zagrożeń. Taniec ma więc w sobie coś ze sportów ekstremalnych.

Podobno miłość wymaga ofiary. W „Joice” ta ofiara okazuje się niemal dosłowna. Nieugięta postawa głównej bohaterki skłania jednak do pytania, czy (i kiedy) warto zrezygnować ze swoich celów. Czy (i kiedy) nasze marzenia stają się tym, z czym powinniśmy walczyć. Co może być od nich ważniejsze: zdrowie? rodzina? zasady moralne?

Kadr z filmu „Joika”, reż. James Napier Robertson, USA, Nowa Zelandia, Polska 2023, dystrybucja Madness

Oblicza rywalizacji

Filmowe uczennice Moskiewskiej Akademii Baletu z pewnością nie odebrały lekcji współpracy i empatii. O szacunku do młodzieży i porozumieniu bez przemocy nie słyszeli też chyba nauczyciele. W tej szkole (nie zawsze uczciwa) rywalizacja jest chlebem powszednim, a uczniowie często stają się konkurentami o miejsca w przedstawieniach. Panuje atmosfera ciągłej presji, a potrzeba bycia najlepszym prowadzi do tego, że młodzi tancerze traktują siebie nawzajem jako przeszkody do pokonania. „Joika”, prezentując taki, dystopijny wręcz, obraz szkoły, zachęca do refleksji nad znaczeniem wsparcia i solidarności w procesie edukacji.

Sukces

Na koniec warto poświęcić kilka słów samemu sukcesowi. Bohaterka „Joiki” bez wątpienia odnosi bowiem upragniony cel – zostaje pierwszą Amerykanką, która ukończyła prestiżową Akademię Baletu Bolszoj i jedną z zaledwie dwóch, które podpisały kontrakt z Teatrem Bolszoj. W finałowej scenie tancerka udowadnia, że jest w stanie wyjść zwycięsko nawet z najtrudniejszych sytuacji. Potrafi zignorować ból, zapomnieć o doznanych krzywdach, wiele zaryzykować i wiele zyskać. „Joika” nie gloryfikuje tej postawy, ale pozostawia nas z refleksją nad ceną sukcesu.

Na film „Joika” zapraszamy do kin od 12 kwietnia!

Agata Szulc-Woźniak

Dowiedz się jak zamówić seans

Najnowsze materiały edukacyjne

Zobacz wszystkie scenariusze!

Przysięga Ireny

Materiały do filmu „Przysięga Ireny” (reż. Louise Archambault, Kanada, Polska 2023, 120 minut)

Kobieta z…

Materiały edukacyjne do filmu „Kobieta z...” (reż. Małgorzata Szumowska, Michał Englert, prod. Polska 2023, 132 min., dystrybucja: Next Film)

Film dla kosmitów

Materiały edukacyjne do „Filmu dla kosmitów” (reż. Piotr Stasik, Polska 2024, 73 min., dystrybucja: TVP)

Za duży na bajki 2

Materiały edukacyjne do filmu „Za duży na bajki 2” (reż. Piotr Stasik, Polska 2023, 95 min., dystrybucja: Next Film)

Kos

Materiały edukacyjne do filmu „Kos” (reż. Paweł Maślona, prod. Polska 2023, 118 min., dystrybucja: TVP)

Pies i robot

Materiały edukacyjne do filmu „Pies i Robot” (reż. Pablo Berger, prod. Hiszpania, Francja 2023, 90 min., dystrybucja w Polsce: Best Film)

Wyspa Puffinów. Nowi przyjaciele

Materiały edukacyjne do filmu „Wyspa Puffinów. Nowi przyjaciele” (reż. Jeremy Purcell, prod. Wielka Brytania, Irlandia 2023, 80 min., dystrybucja w Polsce: Forum Film).

Akademia pana Kleksa

Materiały edukacyjne do filmu „Akademia pana Kleksa" (reż. Maciej Kawulski, prod. Polska 2023, czas trwania: 127 min., dystrybucja: Next Film).

Cudowny chłopak. Biały ptak

Materiały edukacyjne do filmu „Cudowny Chłopak. Biały ptak" (reż. Marc Forster, prod. USA 2023, czas trwania: 122 min., dystrybucja: Monolith Films).