Toy Story 5

Huizinga, który opisywał kulturotwórczą rolę zabawy w latach 30. XX wieku, już wtedy dostrzegał, jak wielkim zagrożeniem jest dla niej nowoczesność, kładąca nacisk na rozwój techniki, na skuteczność i wyniki. Niemal sto lat później zaskakująco podobną myśl znajdziemy w „Toy Story 5”, gdzie zabawki muszą stanąć w obronie udawania, odgrywania i rytuału, bo świat zdominowała technologia, oferująca dzieciom nieograniczony dostęp do rozrywki.

Zobacz zwiastun filmu „Toy Story 5”:

Animacja utrzymuje wysoki poziom całej serii – zarówno pod względem przemyślanej, konsekwentnie rozwijanej historii, jak i humoru. Znakomicie wyważone proporcje między dobrze znanymi bohaterami – m.in. Jessie, Chudym i Buzzem – a nowymi postaciami, wprowadzającymi bardziej współczesne wątki, sprawiają, że film przemówi do szerokiej publiczności. Najmłodsi widzowie i uczniowie szkoły podstawowej odnajdą się w przygodowej fabule, natomiast nastolatkowie i dorośli mogą potraktować „Toy Story 5” jako nostalgiczny powrót do własnego dzieciństwa. Film porusza zresztą tematy ważne dla odbiorców w różnym wieku, dzięki czemu może stać się punktem wyjścia do międzypokoleniowych rozmów.

O czym jest film?

Bonnie – bohaterka, którą poznaliśmy jako małą dziewczynkę w trzeciej części filmu – ma już osiem lat i nadal uwielbia swoje zabawki. Wymyślając pełne humoru i nieco absurdalne przygody, spędza długie godziny z Jessie, Buzzem i Sztućkiem, nie wiedząc nawet, jak skutecznie ćwiczy przy tym mięśnie swojej wyobraźni. Choć urocze figurki są jej wiernymi towarzyszami, dziewczynka coraz bardziej odczuwa brak rówieśników. Jest nieśmiała i ma trudności z nawiązywaniem nowych znajomości, dlatego nie wie, jak zaprosić do wspólnej zabawy dzieci z sąsiedztwa.

Zaniepokojona sytuacją Jessie rozpoczyna własne śledztwo i odkrywa coś niepokojącego: dzieci porzuciły lalki, figurki i maskotki, a wolny czas spędzają niemal wyłącznie przed ekranami. Zabawki Bonnie nie zamierzają się poddawać. Postanawiają pomóc dziewczynce znaleźć przyjaciół i przypomnieć dzieciom radość płynącą ze wspólnego spędzania czasu. Czy ich misja będzie jednak miała jakiekolwiek szanse powodzenia, kiedy w domu Bonnie pojawi się tablet?

„Era zabawek się skończyła”?

Diagnoza postawiona w animacji (bez znaku zapytania) jest – na szczęście – stopniowo weryfikowana. Okazuje się, że choć „ekrany są do wszystkiego”, nie mogą jednak zastąpić tak naturalnej i spontanicznej aktywności, jaką jest udawanie. Nie mogą więc zastąpić – inspirujących do udawania – maskotek i figurek! Swobodna aktywność rozwija wyobraźnię i pozwala spędzać długie godziny w świecie, którego zasady ustalamy sami. Jak zauważa Jessie, zabawa to coś zupełnie innego niż gra na tablecie – nie wymaga rywalizacji ani realizowania z góry określonych celów. Pozwala dzieciom tworzyć własne historie, wcielać się w różne role oraz bezpiecznie wypróbowywać rozmaite scenariusze i sposoby rozwiązywania problemów.

Znaleźć miejsce dla technologii

Kiedy Bonnie spędza coraz więcej czasu z Lilypad, jej ulubione zabawki zaczynają traktować tablet jak wroga. Uznają go za zagrożenie i próbują się go pozbyć. Początkowo Lilypad rzeczywiście wydaje się pomagać dziewczynce zaistnieć w grupie rówieśniczej – dzięki czatowi Bonnie umawia się na nocowanki i nawiązuje kontakty z innymi dziećmi. Technologia jawi się więc jako narzędzie budowania relacji i społecznej integracji. Szybko okazuje się jednak, że ta funkcja Lilypad nie działa tak, jak to obiecuje. Dziewczynki, z którymi Bonnie próbuje się zaprzyjaźnić, okazują się wobec niej okrutne. Elektroniczne pośrednictwo nie gwarantuje bliskości ani akceptacji, a relacje budowane wyłącznie za pomocą cyfrowych mediów okazują się kruche i powierzchowne.

Nie można jednak powiedzieć, że „Toy Story 5” demonizuje technologię – raczej pyta o granice jej społecznej funkcji: czy sprzęty elektroniczne rzeczywiście pomagają budować więzi, czy jedynie tworzą ich iluzję.

Jak budować więzi?

Historia Bonnie podkreśla znaczenie bezpośrednich kontaktów z rówieśnikami i zachęca do aktywnego budowania przyjaźni. Film pokazuje, że najlepiej porozumiewamy się twarzą w twarz – łatwiej wtedy odczytać emocje, zrozumieć intencje drugiej osoby i przełamać nieśmiałość. Wspólnie spędzany czas i zabawa dają poczucie bliskości oraz satysfakcję płynącą z bycia częścią grupy.

Jednocześnie animacja zwraca uwagę na ciemniejszą stronę komunikacji internetowej. Pokazuje, że słowa publikowane w sieci mogą ranić równie mocno jak te wypowiedziane bezpośrednio, a relacje budowane za pośrednictwem technologii nie zawsze dają poczucie bezpieczeństwa i akceptacji. Dzięki temu „Toy Story 5” zachęca młodych widzów do empatii, odpowiedzialności za własne słowa oraz świadomego budowania więzi zarówno online, jak i offline.

Potrzeba przynależności

Bonnie bardzo chce zdobyć akceptację rówieśników. Zaczyna więc ukrywać swoje zainteresowania i dostosowywać się do oczekiwań innych, wierząc, że w ten sposób zaskarbi sobie ich sympatię.

Film pokazuje presję nadążania za innymi – bycia na bieżąco, interesowania się tym samym, co grupa i uczestniczenia w tych samych aktywnościach. Bonnie obawia się, że jeśli nie będzie „w temacie”, zostanie odrzucona. „Toy Story 5” przypomina jednak, że potrzeba akceptacji nie powinna prowadzić do rezygnacji z tego, co naprawdę nas interesuje.

*

Huizinga przekonywał, że kultura rodzi się w zabawie i jako zabawa. Twórcy „Toy Story 5” dochodzą do podobnego wniosku: nawet najbardziej zaawansowana technologia nie zastąpi świata tworzonego razem z innymi. Film nie zachęca do odrzucenia ekranów, ale przypomina, że nie wszystko, co ważne, da się zapośredniczyć przez technologię.

W świecie, który coraz częściej premiuje skuteczność, natychmiastową gratyfikację i bycie „na bieżąco”, „Toy Story 5” staje po stronie tego, co pozornie niepraktyczne: wyobraźni, udawania i swobodnej zabawy. A to właśnie one stanowią fundament kultury.

Na film „Toy Story 5” zapraszamy do kin!

Agata Szulc-Woźniak