Rok Wajdy

Selekcja zaledwie kilku tytułów z tak bogatego dorobku stanowi nie lada wyzwanie, dlatego w kontekście szkolnym kluczem staje się ich uniwersalność. Wybrane filmy są zaproszeniem do podróży przez różnorodne oblicza kina Mistrza – od bolesnych rozliczeń z wojenną traumą w „Kanale” czy „Popiele i diamencie”, przez spektakularną, drapieżną wizję narodzin kapitalizmu w „Ziemi obiecanej”, aż po kameralną refleksję nad pamięcią i przemijaniem w „Pannach z Wilka”. Twórczość Wajdy, często czytana jako przenikliwy komentarz do rzeczywistości, skłania do refleksji nad istotą bohaterstwa, tragizmem wyboru, mechanizmami propagandy i pamięci – zadając pytania, które mimo upływu lat wciąż domagają się nowych odpowiedzi. Poniżej znajdziesz nasz subiektywny wybór sześciu tytułów, które szczególnie dobrze sprawdzają się w pracy z młodzieżą.  

„Popiół i diament”

Jedno z najważniejszych dzieł Polskiej Szkoły Filmowej, które do dziś pozostaje poruszającym studium wyborów podejmowanych w momencie historycznego przełomu. Akcja filmu rozgrywa się w ostatnim dniu wojny i pierwszym dniu pokoju, kiedy młody akowiec, Maciek Chełmicki, otrzymuje rozkaz likwidacji lokalnego sekretarza PPR. „Popiół i diament” podejmuje nie tylko próbę powojennego rozliczenia – pokazuje przede wszystkim tragizm decyzji. W świecie wykreowanym przez Wajdę nie ma prostego podziału na dobro i zło; istnieje jedynie tragiczny wybór między sprzecznymi racjami, z których żadna nie daje moralnego zwycięstwa. To właśnie ten brak jednoznaczności sprawia, że dylematy Maćka Chełmickiego mogą być bliskie wrażliwości współczesnych uczniów. – Paulina Kulesza

„Ziemia obiecana”

Wizualnie oszałamiająca i gorzko aktualna wizja rodzącego się kapitalizmu. Losy trzech młodych przedsiębiorców, próbujących zbudować własną fabrykę w przemysłowej Łodzi, stają się punktem wyjścia do analizy mechanizmów władzy i społecznych nierówności. Film skłania do refleksji nad ceną ambicji oraz granicą między determinacją a bezwzględnością, a także nad tym, w jakim stopniu współczesny świat powtarza logikę XIX-wiecznego dążenia do sukcesu. Seans ekranizacji powieści Reymonta to także idealny pretekst, by porozmawiać z uczniami o tym, co tracimy w bezwzględnym wyścigu po „więcej”. To kino, które prowokuje do dyskusji o tym, czy w pogoni za marzeniami nie zaczynamy współtworzyć systemu, któremu chcieliśmy się przeciwstawić. – Paulina Kulesza

„Człowiek z marmuru”

„Człowiek z marmuru”, choć przedstawia realia komunistyczne, jest dla mnie wciąż mocnym i bardzo aktualnym głosem upomnienia się o jednostkę – o jej historię, godność, prawo do wolności. Film pokazuje, że człowiek – nawet ten, który realizuje cele zgodne z interesem władzy – jest traktowany przez system instrumentalnie. Jest używany (i nadużywany), pomijany, zagłuszany, usuwany, zapominany. Historia niegdyś stawianego na piedestale przodownika pracy, Mateusza Birkuta, której, co znamienne, Agnieszce nie udaje się po latach w pełni zrekonstruować, to dzieje jednostki zniszczonej przez aparat władzy. „Człowiek z marmuru” nie dotyka jednak wyłącznie tematu politycznego zniewolenia czy rozrachunku z epoką stalinizmu. Przypomina także o tym, jak wielką wartość – zwłaszcza wobec przemocy i totalitaryzmu – ma uczciwe świadectwo artysty, tego, który „spisuje czyny i rozmowy”, dając odpór manipulacji. Film przypomina więc, że prawda o historii, choćby o historii tylko jednego człowieka, jest bezcenna. – dr Agata Szulc

„Kanał”

Filmy Wajdy mogą stanowić wartościowy materiał na lekcje historii – takie, które nie omijają trudnych tematów, lecz krytycznie oceniają postawy i decyzje decydujące o ludzkich losach. Przykładem takiego filmu może być „Kanał”, który w roku swojej premiery nie odpowiadał społecznym oczekiwaniom. To pierwszy film o Powstaniu Warszawskim, który ukazuje absurd klęski i śmierć żołnierzy AK ginących bez patosu, w szlamie kanałów. To obraz pełen żalu i goryczy, pozbawiony heroizmu film o porażce. Warto pokazać go uczniom, włączyć do lekcji historii czy języka polskiego i omówić jego recepcję zarówno w 1956 roku, jak i współcześnie. Fatalizm wpisany w portret bohaterów może poruszyć nastoletnich widzów, prowokując dyskusję o sensie walki oraz narodowych mitologiach. – Jagoda Roszak

„Panny z Wilka”

„Panny z Wilka”, oparte na opowiadaniu Jarosława Iwaszkiewicza, to wyjątkowe spotkanie literatury i filmu. Opowieść o powrotach do miejsc przeszłości i o patrzeniu na życie z dwóch perspektyw – młodości i starości zachęca do czytania między wierszami, odkrywania niejednoznacznych sensów i twórczej interpretacji. Takie zestawienie ma szansę rozbudzić pasję czytelniczą uczniów, zachęcić ich do odkrywania mistrzostwa krótkiej formy, a także do rozmów o filmowej transpozycji delikatnej materii prozy Iwaszkiewicza. Może również inspirować do poszukiwania autobiograficznych tropów oraz do wędrówek śladami twórców (Stawisko, dworek w Radachówce). W „Pannach z Wilka” Wajda porzuca kontekst wielkiej historii, kierując uwagę ku indywidualnym losom i refleksji egzystencjalnej. To film pełen wspaniałych portretów kobiecych, poruszająca opowieść o miłości, śmierci i o wspomnieniach, które potrafią burzyć teraźniejszość. – Jagoda Roszak

Szukasz pomysłu na wartościowe zajęcia po seansie? Zajrzyj do publikacji „Niezbędnik filmowy: Andrzej Wajda”. To kompleksowy zestaw materiałów dydaktycznych, opracowany przez ekspertów – Annę Równy z Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy oraz Adama Rębacza z Muzeum Historii Polski. Materiał możesz pobrać za darmo TUTAJ.

Tylko w Multikinie przed seansami filmów Andrzeja Wajdy dla grup szkolnych obejrzysz z uczniami specjalną wideoprelekcję, która w przystępny sposób przybliża najważniejsze wątki obecne w twórczości reżysera.

Paulina Kulesza, Jagoda Roszak i Agata Szulc