Nienawiść

O czym jest film „Nienawiść”?

Film kieruje oko kamery na paryskie przedmieścia, pokazuje 24 godziny z życia betonowej dżungli, będącej domem dla społeczności imigranckich. Sercem historii jest przyjaźń trzech bohaterów różniących się postawą i poglądami na życie. Pomimo braku zgody czy wspólnego celu tworzą oni zgraną paczkę, wspierają się i towarzyszą sobie na co dzień. W świecie pełnym podziałów ten wątek niesie ważne przesłanie o możliwości rozmowy w poprzek różnic. Przed przyjaciółmi pojawiają się wybory, których konsekwencje okazują się nieodwracalne. Surowy, czarno-biały obraz nadaje opowieści uniwersalny charakter, a losy bohaterów uwikłanych w relacje władzy i ograniczonych swoim pochodzeniem stają się symbolem sytuacji wielu młodych ludzi.

„Nienawiść” to obraz stanów emocjonalnych, które noszą w sobie przedrostek „nie-” (niezgoda, niedopasowanie, niepokój czy właśnie – nienawiść), przekonuje jednak również o pożytkach płynących z buntu i działania oraz korzyści z poszukiwania tego, co nas łączy, a nie dzieli.

Dlaczego warto obejrzeć z klasą „Nienawiść”?

Od premiery debiutanckiego filmu Mathieu Kassovitza prawdopodobnie nie było innego francuskiego filmu, który równie mocno wstrząsnąłby widzami i krytyką. „Nienawiść” powstała jako reakcja na konkretne zjawisko społeczne – śmierć dziecka na ulicy. Od tych wydarzeń minęło 30 lat, głos sprzeciwu twórców pozostaje jednak nadal aktualny. To kino bardzo ważne, bo objaśnia rzeczywistość, przygląda się źródłom postaw skrajnych, konfrontuje widza z własnymi lękami i bezsilnością. Sprawdzi się jako ciekawa propozycja na lekcję historii, edukacji obywatelskiej, języka polskiego czy godziny wychowawczej. Dla uczniów szkoły średniej będzie pozycją wymagającą wprowadzenia i rozmowy po seansie. Wielu z nich jednak ujmie w „Nienawiści” autentyczność i dzikość. Realizm filmu pozwoli im przyjąć perspektywy bohaterów, skłoni do krytycznej obserwacji świata. Może także zachęcić do eksplorowania innych zaangażowanych społecznie tekstów kultury.

Poniżej kilka walorów edukacyjnych i kontekstów, które mogą zainspirować do przeprowadzenia ciekawej lekcji po seansie.

Walory edukacyjne filmu „Nienawiść”:

• Źródła tożsamości. Film to dobry punkt wyjścia do rozmów o źródłach tożsamości (pochodzenie, towarzystwo, kulturowe wzorce, środowisko) oraz subkulturach.  Może skłaniać do refleksji o modzie i kulturowych trendach, które nie pozostają bez wpływu na postawy i osobowości również dzisiejszych nastolatków.
• Determinizm społeczny, „wychodzenie z pochodzenia”. Film wzbudza refleksję nad kondycją środowisk biedy i nad barierami, jakie muszą pokonać dzieci o niskim kapitale społecznym. Przedstawia świat, w którym awans społeczny i zmiana statusu są dla bohaterów nieosiągalne.
• Jak rodzi się nienawiść? Geneza trudnych emocji społecznych.  Główny bohater Vinz reprezentuje zbiorowe doświadczenia i skumulowane w nich oburzenie. To dziecko ulicy, urodzone i wychowane na blokowisku, reprezentant „marginesu”, ludzi dla społeczeństwa „zbędnych”.  Poczucie beznadziei sprawia, że jego świadomość jest rządzona przez frustrację, jedyną reakcją na zastany świat jest ślepa nienawiść. Agresja rodzi się więc w tym wypadku z poczucia krzywdy, upokorzenia, braku opieki. Po filmie warto podjąć dyskusję z klasą o ruchach społecznych, które rodzą się z poczucia niesprawiedliwości oraz przyczynach i możliwych konsekwencjach rosnących dziś polaryzacji światopoglądowych.

• Potrzeba sprawczości. Ucieczka Vinza w przemoc świadczy o wyczerpaniu jego sposobów na radzenie sobie z zastaną rzeczywistością. Zamieszki, których jest świadkiem, przekonują go o skuteczności agresywnych zachowań, narzędzie przemocy daje mu poczucie sprawczości w świecie, w którym czuje brak wpływu.
• Społeczne upokorzenie. Przemoc, broń w ręku staje się w filmie narzędziem władzy, rekompensatą za braki: ekonomiczne, społeczne, kulturowe. Bohaterowie winią za swoją sytuację system, który pomimo deklaracji równości i przekonywania, że „wszystko jest możliwe”, takich jak oni skazuje na determinizm, życie pełne nudy i brak perspektyw.
• Niespełnione obietnice kapitalizmu. W filmie obserwujemy czarno-biały krajobraz kraju, w którym brakuje społecznego zaufania. Państwowe instytucje nie potrafią zaopiekować się oczekiwaniami obywateli, których apetyty na lepsze życie podsycił wszechobecny kapitalizm krzyczący z bilbordów „Przyszłość to my”.  To trafny i wciąż aktualny obraz nędzy życia w kapitalizmie i trwającego ekonomicznego rozwarstwienia społeczeństw.

• Patologie w działaniu systemu, którego zadaniem jest chronić. W filmie system władzy tworzą ludzie, wywodzący się z tych samych środowisk społecznych, co ci przez nich zdeptywani i upokarzani. W ramach nadanego im statusu nadużywają władzy, uciekają się do tych samych metod, są równie pełni nienawiści. „Nienawiść” wprost obnaża skorumpowanie aparatu władzy, który sam zmaga się z patologiami, takimi jak rasizm, zażywanie narkotyków czy przemoc, a jednocześnie je pielęgnuje. Poczucie bezkarności pozbawia chowających się za swoją rolą „stróżów prawa” człowieczeństwa, to oni tworzą świat pozbawiony wartości. Ten dość jednoznacznie negatywny obraz systemu uczy kwestionowania zastanego porządku, wrażliwości i niezgody na usankcjonowaną przemoc.
• Edukacja obywatelska. Seans „Nienawiści” pozwala zrozumieć wiele aktualnych (również w Polsce) zjawisk społecznych. Pozwoli na wnikliwą analizę socjologiczną, krytyczną refleksję o aktualnych problemach społecznych, a także uwrażliwi na zbiorowe głosy domagające się przemocy. To także dobra okazja do rozmowy o społecznej sprawczości, takich przejawach społecznego nieposłuszeństwa jak rewolucja, strajk i ich roli w kształtowaniu się wspólnoty.

• Konteksty. Film można potraktować jako kontekst maturalny w tematach społecznych (napięcia społeczne, przemoc – „Zbrodnia i kara”, „Dżuma”, „Przedwiośnie”; sprawczość jednostki w systemie opresji – „Proces”, wykluczenie społeczne, nienawiść, która eskaluje przemoc – „Chłopi”; tożsamość określana przez negację – „Wojna polsko-ruska”).

Film „Nienawiść” można również przeanalizować w kontekście hasła „wolność, równość, braterstwo”, ponieważ pokazuje, jak te ideały — choć bardzo ważne i historycznie fundamentalne — mogą być w praktyce niespełnione albo wręcz wyśmiane w realiach współczesnego społeczeństwa. Zachęcamy do zamawiania seansów wraz z darmową wideoprelekcją edukacyjną, która otworzy młodych widzów na ciekawe odczytania, nawiązując do słynnego rewolucyjnego hasła.

„Nienawiść” wraca na kinowe ekrany z okazji 30-lecia premiery w odrestaurowanej kopii 4K! Zamów seans grupowy już teraz.

Jagoda Roszak