Millennium Docs Against Gravity

Dobry dokument otwiera oczy, rozbudza ciekawość, uczy uważności. Spośród bogactwa festiwalowego repertuaru wyselekcjonowałyśmy tytuły, które wyróżniają się wysoką jakością artystyczną, a przy okazji – niosą ogromny potencjał edukacyjny. Każdy z poniższych filmów to gotowy punkt wyjścia do dyskusji po seansie, w trakcie której uczniowie będą mieli szansę zmierzyć się z bliskimi im dylematami – od współczesnych wyzwań cyfrowych i cyberzagrożeń, przez tematy związane z ekologią, aż po kwestie społeczne.

Część z wymienionych niżej filmów w niedalekiej przyszłości będzie dostępna także w ramach seansów dla grup szkolnych – dlatego zachęcamy do śledzenia newsów na stronach https://www.akademiadokumentalna.pl/ oraz https://againstgravity.pl/.

Wypatruj pokazów i wydarzeń specjalnych w swoim rejonie. My także trzymamy rękę na pulsie i będziemy na bieżąco informować na łamach naszego portalu, gdy tylko te filmy trafią do szerszej dystrybucji. Zaglądaj do nas regularnie, by być na bieżąco.

Nie przedłużając – oto lista 6 dokumentów, które warto poznać bliżej razem z uczniami:

Bugboy

Głównym bohaterem filmu „Bugboy” jest Yorgos – nastoletni chłopak od dziecka zafascynowany światem owadów. Te niewielkie stworzenia są jego sprzymierzeńcami. To wśród nich znajduje akceptację i rodzaj przyjaźni, której nie doświadcza w relacjach z rówieśnikami. Wrodzona wada wzroku i nietypowa pasja sprawiają, że Yorgos staje się ofiarą bullyingu. Dotkliwe odrzucenie prowadzi do pogłębiającej się izolacji i budowania własnego, bezpiecznego świata, w którym nie brakuje jednak miejsca na przywiązanie i silne więzi. W tych warunkach Yorgos zaprzyjaźnia się z samicą świerszcza, którą nazywa Isabellą, i nawiązuje bliską relację ze swoim tatą. Pasja jest dla niego początkowo odskocznią od kompleksów i trudności społecznych, z czasem staje się jednak platformą porozumienia z innymi.

Zobacz zwiastun:

Film pozwala docenić fascynujący świat insektów, rozbudza ciekawość i zachęca do samodzielnego zgłębiania zainteresowań. Jest też furtką do wewnętrznego świata Yorgosa – medium, dzięki któremu poznajemy nie tylko jego eskapistyczny mikroświat, ale również wrażliwość, marzenia i problemy społeczne, z jakimi się mierzy.

„Bugboy” to film o samotności, fascynacji tym, co powszechnie odrzucane, o społecznych barierach i bezwarunkowej rodzicielskiej miłości. Oswaja ze stratą, pokazując cykl życia natury, przy okazji ucząc otwartości na inność, a także budząc zachwyt i empatię wobec najmniejszych stworzeń. To czuły obraz o codzienności, znajdowaniu w niej piękna i o trudnościach w nawiązywaniu relacji, których doświadcza przecież każdy z nas. Polecam go szczególnie uczniom starszych klas szkół podstawowych i szkół średnich.

Jagoda Roszak

Kłopotliwy niedźwiedź

Film „Kłopotliwy niedźwiedź” przenosi widzów do zimnej Kanady, miasteczka „Churchill” – stolicy niedźwiedzi polarnych. Głównym bohaterem jest tytułowy drapieżny ssak, którego wędrówkę i walkę o przetrwanie obserwujemy na ekranie. Zwierzę, będące wizytówką tego miejsca i od pokoleń współistniejące z rdzenną ludnością Arktyki, stało się jednocześnie problemem wymagającym rozwiązania i atrakcją turystyczną. Jego ekspansja do lokalnych miast, której celem najczęściej jest poszukiwanie łatwego pożywienia, zaczęła stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa mieszkańców. Stąd system procedur, które mają niedźwiedzie ujarzmić, zdyscyplinować, a w ostateczności wyeksmitować.

Zobacz zwiastun:

Film składa się z niesamowitych ujęć, pozwalających obserwować z bliska zachowanie i zwyczaje niedźwiedzi. Widzimy malejący strach zwierząt przed człowiekiem, ich zbliżanie się do ludzkich siedzib, poszukiwanie jedzenia na śmietniskach, codzienną wędrówkę i zmagania.

Choć przedstawiona historia ma charakter lokalny i rozgrywa się na jednym z krańców świata, w sugestywny sposób pokazuje, że również tam wkroczyły współczesne procedury, instytucje i systemy zarządzania. Dzikie zwierzęta są tu starannie liczone i pozostają pod nieustannym nadzorem. W razie zagrożenia są łapane w klatki, ogłuszane i przenoszone na tereny, gdzie przestaną być „kłopotliwe”. Nadrzędną rolę w tym świecie odgrywają granice, reguły postępowania, instancje kontrolne. W ramach działań podejmowanych przez odpowiednie podmioty wykonuje się szereg czynności dla „dobra natury”. Jednocześnie ta sama natura jest chroniona, udostępniana turystom i wykorzystywana jako źródło dochodu dla lokalnej społeczności.

Twórcy z dużą wrażliwością pokazują napięcie między ochroną przyrody a próbami jej podporządkowania. Film problematyzuje wiele współczesnych zjawisk: relacje między człowiekiem a dzikimi zwierzętami, etykę ochrony przyrody, rozwój turystyki, myślistwo, kolonialne dziedzictwo Północy, a także konflikt między tradycyjną wiedzą rdzennych społeczności a nowoczesnymi instytucjami zarządzającymi środowiskiem.

„Kłopotliwy niedźwiedź” stawia ważne pytania: czy istnieje jeszcze niezależna, naprawdę dzika natura? Jakie praktyki wobec środowiska uznajemy dziś za oczywiste i uzasadnione? Czy ochrona przyrody nie staje się czasem kolejną formą sprawowania nad nią kontroli? Dokument dobrze sprawdzi się jako punkt wyjścia do rozmów o ekologii, zmianach klimatu, odpowiedzialności za środowisko oraz miejscu człowieka w świecie, który coraz trudniej oddzielić od skutków jego własnych działań. Bardzo polecam ten film jako idealny materiał do dyskusji, krytycznej analizy czy omówienia podczas lekcji edukacji obywatelskiej, na której warto porozmawiać o naszym stosunku do przyrody.

Jagoda Roszak

Lis i różowy księżyc

Paradoks „Lisa i różowego księżyca” polega na tym, że im głębiej zanurza się on w sferę osobistych doświadczeń, tym bardziej otwiera się na widza. To film intymny, ale nie hermetyczny, prywatny, ale dzielony z odbiorcą z odwagą i szczerością. Niezwykłość „Lisa” trudno wytłumaczyć inaczej niż niezwykłością jego bohaterki, a zarazem współreżyserki.

Zobacz zwiastun:

Soraya Aghlaghi, szesnastoletnia artystka z Iranu, przez pięć lat za pomocą kamery w smartfonie dokumentuje swoją drogę do wolności – wolności od opresyjnego systemu, przemocy w małżeństwie i trudnej przeszłości. Towarzysząc dziewczynie w kolejnych „grach” (jak je nazywa) z przemytnikami i śledząc oznaki doświadczanej przez nią agresji, widz z Europy zostaje zaproszony do świata, w którym swoje prawa, postrzegane jako oczywiste, zaczyna postrzegać jako przywileje.

Jedyną przestrzenią wolności i decydowania o sobie jest dla Sorai sztuka. Surrealistyczne pejzaże, pełne nieoczywistych symboli i powoływane do życia – w rzeźbach i na obrazach – postaci tworzą niepodległy, w pełni autonomiczny świat jej wyobraźni. To z jednej strony bezpieczna enklawa, a z drugiej – swoista tarcza, zdolna odpierać zewnętrzne zagrożenia. Sztuka podtrzymuje Sorayę na duchu i pozwala jej zachować (heroiczną momentami) wiarę w odmianę losu.

„Lis i różowy księżyc” – choć dotyka bardzo trudnych problemów – niesie więc pełne nadziei, budujące przesłanie. Mówi o kruchości, która jest siłą. O wrażliwości, która ocala. O tym, że nikt i nic nie może odebrać człowiekowi jego wewnętrznej wolności. I że właśnie ta wolność odniesie ostateczne zwycięstwo.

dr Agata Szulc

Molly kontra algorytmy

Dokument Marca Silvera porusza bardzo ważny – i, jak się wydaje, coraz istotniejszy – problem wpływu internetowych algorytmów na nasze postawy i zachowania. Jest mocnym głosem sprzeciwu wobec tego, jak programują nas media i zwraca uwagę na to, że żyjemy w bańce informacyjnej tworzonej przez serwowane nam treści. Maszyny nieustannie analizują zachowania użytkowników, a następnie decydują, jakie treści trafiają na ich ekrany. Nasze wybory w sieci są więc znacznie mniej „nasze” niż myślimy. Wbrew temu, co powszechnie się sądzi, Internet ma niewiele wspólnego z wolnością, a znacznie więcej – z monetyzowaniem naszych zainteresowań, potrzeb, obaw i lęków.

Zobacz zwiastun:

Najwyższą cenę za bezbronność wobec algorytmów zapłaciła tytułowa Molly Russel, czternastolatka, która przed swoją samobójczą śmiercią obejrzała tysiące szkodliwych postów na Instagramie i Pintereście. Tysiące postów romantyzujących autoagresję, zniechęcających do tego, by szukać pomocy, tysiące zdjęć wzmacniających myśli samobójcze. Ojciec dziewczyny – podczas odtwarzanego w filmie śledztwa – odkrywa, że jego córka nie miała szans w starciu z systemem zaprojektowanym po to, by jak najdłużej zatrzymać użytkownika przed ekranem. Każde kolejne kliknięcie uruchamiało bowiem lawinę podobnych treści, stopniowo zamykając Molly w bańce cierpienia i samotności.

„Molly kontra algorytmy” to dokument, który otwiera oczy i zdaje się filmową lekturą obowiązkową dla wszystkich użytkowników Internetu.

dr Agata Szulc

Kandydaci śmierci

Co roku, gdy przychodzi lato, pakują namioty, rekwizyty i sprzęt. Jadą w odludne miejsce, rozpalają ognisko, dyskutują o pomysłach na fabułę – i już wkrótce rozpoczynają zdjęcia do kolejnej części horroru. W lesie czają się potwory, z mroku wyłaniają się tajemnicze postacie, a sztuczna krew leje się gęsto. Z biegiem czasu okazuje się jednak, że najciekawsze historie rozgrywają się tuż obok kamery.

Zobacz zwiastun:

„Kandydaci śmierci” to ciepły, pełen humoru i szczerości portret dojrzewania, wielkiej pasji i przyjaźni wystawionej na próbę czasu. W dokumencie Macieja Cuskego poznajemy trzech przyjaciół, którzy od kilkunastu lat wspólnie realizują amatorskie filmy grozy. Wakacyjna tradycja, rozpoczęta jeszcze w dzieciństwie, staje się osią ich dorastania. Chłopcy kończą szkołę, wchodzą w pierwsze związki, podejmują życiowe decyzje i próbują odnaleźć własne miejsce w świecie. Kamera, która początkowo służyła wyłącznie do opowiadania fikcyjnych historii, zaczyna rejestrować również te „z życia wzięte” – pełne marzeń, rozczarowań, niepewności i pytań o przyszłość.

Z biegiem czasu okazuje się, że największym wyzwaniem dla bohaterów staje się nie tyle stworzenie kolejnej części filmu, co odkrycie odpowiedzi na pytanie, kim chcą być i jak zachować bliskość z ludźmi, którzy przez lata byli najważniejszą częścią ich życia. To dylematy, które z pewnością rozpozna wielu nastoletnich widzów.

Dokument stawia też pytanie, jaką rolę odgrywa w naszym życiu pasja. Wakacyjne wyprawy i wspólne tworzenie filmów stają się dla chłopców przestrzenią rozwoju, eksperymentowania i poszukiwania własnej tożsamości. Seans pokazuje, że inwestowanie czasu w rozwój hobby czy zainteresowań wcale nie musi prowadzić do spektakularnego sukcesu, aby mieć wielką wartość – samo w sobie może być ono źródłem poczucia sprawczości, lekcją współpracy i spoiwem wyjątkowych relacji.

Dlaczego jeszcze warto zobaczyć  „Kandydatów śmierci” z uczniami klas 7-8 i szkół średnich? Jednym z ciekawszych wątków dokumentu jest sposób, w jaki podchodzi do tematu współczesnej męskości. Bohaterowie są dalecy od reprezentowania jej stereotypowego obrazu – czyli wizerunku mężczyzny, który zawsze musi być silny, pewny siebie, gotowy do poradzenia sobie z każdym problemem w samotności. Twórcy z dużym wyczuciem rozbrajają te klisze, pokazując młodych (i nieco starszych) chłopaków, którzy szczerze rozmawiają o swoich uczuciach, relacjach, rozczarowaniach i obawach związanych z przyszłością. Dzięki temu „Kandydaci śmierci” otwierają na ważną dyskusję o presji społecznej i oczekiwaniach stawianych młodym mężczyznom – i o tym, czy w opozycji do tych schematów możemy budować mniej opresyjne, zdrowsze wzorce.

Gorąco polecam seans wszystkim wychowawcom i nauczycielom edukacji medialnej – to kino, które ma szansę rozbudzić kreatywność i chęć twórczych działań, a zarazem otworzyć uczniów na dyskusję skuteczniej niż tradycyjne pogadanki o emocjach. Przemawia bowiem językiem ich rówieśników: naturalnym, szczerym i pozbawionym patosu.

„Kandydaci śmierci” wkroczą na ekrany kin 7 sierpnia.

Paulina Kulesza

Bez końca

Mężczyzna w milczeniu spycha łódź na wodę. Jest wczesny ranek, który prędko zamieni się w głęboki wieczór – pory dnia na rzece zdają się nieustannie zacierać. Bohater niestrudzenie wiosłuje, wypatruje, przeczesuje dno Wisły specjalnie skonstruowanym sprzętem. W międzyczasie odbiera kolejne telefony, odczytuje wiadomości, dopytuje napotkanych na brzegu ludzi. W toku rozwoju akcji wszelkie obiecujące tropy okazują się jednak fałszywe. Poszukiwania trwają bez końca.

Zobacz zwiastun:

W swoim najnowszym dokumencie Michał Marczak z empatią przygląda się tragedii, która w 2023 poruszyła całą Polskę. 16-letni wówczas Krzysiek wyszedł wczesnym rankiem z domu – i nigdy już do niego nie wrócił. Ostatni trop urywa się na moście nad Wisłą, gdzie sylwetka nastolatka została zarejestrowana przez miejscowy monitoring. W kluczowym momencie kamera odwraca jednak swoje oko w inną stronę, a w międzyczasie chłopak znika. Od tego momentu jego ojciec, Daniel, w każdej wolnej chwili wypływa na rzekę. Wisła jawi się tu niczym mityczny Styks – przestrzeń zawieszona między światem żywych i umarłych. Bohater niestrudzenie przemierza jej nurt, próbując na własną rękę odnaleźć syna.

Twórcę filmu bardziej niż samo śledztwo interesuje jednak człowiek – dlatego skupia się na poruszającym portrecie mężczyzny uwięzionego między nadzieją a świadomością straty. Obserwacja jego zmagań i prób odnalezienia sprawczości w tej ekstremalnie trudnej sytuacji pokazuje, jak ciężko jest przeżyć proces żałoby, gdy zostaje odebrana możliwość pożegnania. Seans prowokuje pytanie, czy ostatecznym celem wyprawy Daniela jest wyłącznie odkrycie tajemnicy zaginięcia syna, czy również droga powrotna do własnego życia – i do rodziny, która nadal go potrzebuje.  

Dlaczego uważam, że warto zobaczyć ten dokument z uczniami szkół średnich? Jednym z powodów jest znaczące przesunięcie perspektywy: opowieść nie tyle skupia się bowiem na motywach decyzji Krzyśka, ile na tragedii jego najbliższych. Ten zabieg nie ma oczywiście na celu umniejszenia dramatu nastolatka – ciężar kryzysu psychicznego, który prowadzi człowieka do tak ostatecznych kroków, zostaje potraktowany z należytą powagą. Film dotyka tu jednak kwestii kluczowej z perspektywy profilaktyki. Osoba w głębokim kryzysie często boryka się bowiem z przeświadczeniem, że nie jest dla nikogo ważna, a jej zniknięcie przyniesie otoczeniu ulgę. „Bez końca” uwidacznia drugą stronę tego dramatu, pokazując, że nasze decyzje nigdy nie rozgrywają się w próżni, a ich konsekwencje mogą dotknąć innych z porażającą siłą. Seans może dzięki temu stać się dla dorastającego człowieka impulsem do poszukiwania pomocy, a także apelem o uważność na drugą osobę – i na problemy, z jakimi się zmaga, a które często na pierwszy rzut oka nie są widoczne.

Polecam ten dokument przede wszystkim wychowawcom, psychologom, pedagogom oraz osobom pracującym z młodzieżą. To mocny punkt wyjścia do dyskusji o radzeniu sobie ze stratą, o profilaktyce zdrowia psychicznego, o tym, gdzie szukać wsparcia oraz o fundamentalnej roli, jaką w obliczu kryzysu odgrywa obecność najbliższych. Film ma szansę pozostawić młodych widzów z ważnymi refleksjami, nie przynosząc jednocześnie prostych odpowiedzi – dlatego tym bardziej domaga się pogłębionej rozmowy po projekcji.

Premiera filmu „Bez końca” już 11 września.

Paulina Kulesza

Chcesz być na bieżąco z treściami, które publikujemy? Obserwuj nas także na naszym Facebooku.