„Drogi Panie Dyktatorze” – walory edukacyjne filmu

Końcówka II wojny światowej, Niemcy. 11-letni Felix wraz z mamą ucieka ze zbombardowanego Monachium na bawarską wieś. Jego tata walczy na froncie. Mama Felixa bardzo stara się trzymać go z dala od polityki i chronić syna przed nazistowską propagandą. Kiedy chłopiec poznaje na wsi swojego rówieśnika, Karriego – silnego i zafascynowanego Hitlerem – zaczyna ulegać niebezpiecznemu urokowi nazistowskiej ideologii…

Film „Drogi Panie Dyktatorze” jest dedykowany przede wszystkim uczniom starszych klas szkoły podstawowej, nadaje się również dla szkół ponadpodstawowych. Przedstawia wydarzenia II wojny światowej z perspektywy niemieckich cywili: oczekujących końca wojny i z niepokojem wypatrujących amerykańskich oraz sowieckich wojsk. Na to wszystko nakłada się też perspektywa głównego bohatera, czyli dziecka. Dzięki temu film jest przystępny dla młodego odbiorcy i czyni skomplikowaną tematykę bardziej zrozumiałą.

„Drogi Panie Dyktatorze” powstało na podstawie prawdziwych wspomnień z dzieciństwa scenarzysty. Dotyczy wielu trudnych, ale niezmiennie aktualnych tematów. Pokazuje działanie takich mechanizmów, jak propaganda i manipulacja. Stawia pytania o bohaterstwo i patriotyzm. Ponadto porusza tak bliskie uczniom kwestie, jak dorastanie, hierarchia w grupie, przemoc rówieśnicza, szukanie tożsamości, relacje z rodzicami.

Film „Drogi Panie Dyktatorze” w kinach już od 10 czerwca.

Walory edukacyjne filmu „Drogi Panie Dyktatorze”

• Wprowadzenie dzieci w dojrzałe, złożone pojmowanie wojny i historii – bez łatwych odpowiedzi i prostego wskazywania wrogów. Film pokazuje, że nic nie jest czarno-białe. W hitlerowskich Niemczech również byli ludzie szlachetni, stawiający opór; lub przynajmniej starający się przetrwać, nie wychylając się. Cywile każdego kraju nie mają wpływu na decyzje swoich wojsk i polityków. List, który dzieci wysyłają do Adolfa Hitlera z prośbą o zakończenie wojny, nie może niczego zmienić.

• Pokazanie, że wojna jest tragedią dla wszystkich wmieszanych w nią stron. Każdy z bohaterów został w jakiś sposób doświadczony przez nazizm. Wojna niszczy też dzieciństwo: Martha straciła ojca, Tofan musiał uciec z kraju, Karri został zindoktrynowany. Wszyscy są pełni lęku, cierpią głód. Z filmu wypływa zdecydowany, antywojenny przekaz – zrozumiały dla dzieci i klarowny.

• Wpływ manipulacji i propagandy na jednostkę. To film o tym, jak ideologie zmieniają życia, poglądy, podejście do bliskich i relacje, jak polityka miesza się w prywatne życie ludzi. Twórcy pokazują, jak niebezpieczna jest ślepa wiara w przywódców i jak łatwo można manipulować tłumem. Czym jest propaganda i jak się jej przeciwstawiać? To temat, który można przedyskutować z uczniami po seansie.

• Presja i przemoc rówieśnicza. Obok tematów historycznych „Drogi Panie Dyktatorze” porusza też wiele kwestii aktualnych, bliskich dzisiejszym nastolatkom. Felix ulega wpływowi silniejszego kolegi. W grupie dzieci dochodzi również do samosądów i tworzenia się hierarchii oraz podziałów: w pewnym momencie Rumun Tofan zostaje odtrącony. Film dobrze demonstruje mechanizm wyznaczania i prześladowania Innego w grupie.

• Samopoznanie i samorealizacja. Ważne tematy filmu to szukanie tożsamości i błądzenie, jakiego doświadczamy w trakcie jej odkrywania. Głównego bohatera poznajemy w formacyjnym dla niego okresie: wkracza w czas dorastania, zaczyna kwestionować autorytet rodziców, szukać swojego miejsca w świecie, poddawać w wątpliwość sprawy uznawane dotychczas za pewnik.

• Strata, żałoba i śmierć. Kiedy Felix dowiaduje się, że jego tata zginął na wojnie, musi nie tylko przepracować śmierć ojca, ale też zaopiekować się mamą, która przechodzi załamanie. Swój smutek przekuwa w gniew i złość na „zdrajców ojczyzny”, przede wszystkim na dezertera, który ukrywa się w wiosce. Zaczyna silniej ulegać wpływom kolegi-nazisty. Z kolei jego koleżanka, Marta, mierzy się z traumą po samobójstwie ojca.

• Fanatyzm jako zło. Karri, jego ojciec i poszczególni mieszkańcy wioski służą jako przykład tego, jak fanatyzm zaburza postrzeganie rzeczywistości, rodzi nienawiść i cierpienie.

• Figura ojca i jej wpływ na dziecko. Felix przechodzi przez kolejne etapy: mitologizowanie nieobecnego ojca, budowanie w głowie wyidealizowanego wizerunku rodzica, a następnie konieczność zaakceptowania jego wad i dostrzeżenia, że jest on tylko człowiekiem. Wreszcie – zrozumienie postawy ojca. Wpływ rodzica na postawę dziecka jest również bardziej bezpośredni, czego przykładem jest Karri – ślepo słuchający się swojego ojca nazisty, bezkrytycznie powtarzający jego słowa i zachowania.

• Odmowa walki za kraj: tchórzostwo czy moralnie słuszny wybór? Poruszenie w grupie dzieci wywołuje odkrycie kryjówki dezertera. Zastanawiają się, czy zostawić go w spokoju, czy zgodnie z zaleceniami partii wydać go funkcjonariuszom jako zdrajcę ojczyzny. Podobne dylematy dotyczą postawy ojca Marty, samobójcy, który powiesił się ze strachu przed ponownym wysłaniem na front. A największy dylemat wywoła ujawnienie tożsamości dezertera…. Zmusi ono głównego bohatera – oraz młodego widza – do przewartościowania spojrzenia na wojnę i bohaterstwo.

Katarzyna Kebernik